Ä¢¹½ÊÓƵ

Entwodiksyon

L¨¨ ou konsidiw¨¦ ki tout moun ni an dignit¨¦ natiw¨¨l, ¨¨k dwa ¨¦gal-la yo ni pou tout lavi-yo kon an manm an fanmi l¨¦z¨°m, s¨¦ fondasyon lib¨¨t¨¦, jistis ¨¨k lap¨¦ an lat¨¨-a,

L¨¨ ou konsidiw¨¦ ki pou pa ni w¨¦ga ¨¨k pou ni hayisans pou dwa l¨¦z¨°m ja ann¨¦k¨°z bagay t¨¦wib f¨¨t ki sitway¨¦ konsyans l¨¦z¨°m, ¨¨k nou kay w¨¨ an tan l¨¨ tout moun kay ni lib¨¨t¨¦ pou pal¨¦ ¨¨k lib¨¨t¨¦ pou kw¨¨ an wilisyon yo, ¨¨k pa ni p¨¨w¨¨z ni ka w¨¨ miz¨¨, ja pwoklanm¨¦ kon pli gwa ambisyon moun konmen,

L¨¨ ou konsidiw¨¦ i enp¨°tan pou pwot¨¦j¨¦ dwa l¨¦z¨°m pa lawva di dwa kon sa l¨¦z¨°m pa kay ni pou, kon denny¨¦ ¨°psyon, w¨¦v¨°lt¨¦ kont tiwani ¨¨k lopw¨¨syon,

L¨¨ ou konsidiw¨¦ i enp¨°tan pou ankouwaj¨¦ d¨¦vl¨°pman w¨¦lansyon favowab anpami nasyon,

L¨¨ ou konsidiw¨¦ ki manm Nasyon Ini-a ja viw¨¦ pwoklanm¨¦ adan Pwensip Pwensipal-la ki yo ni lafwa an fondasyon dwa l¨¦z¨°m, dignit¨¦-a ¨¨k val¨¨ tout moun ¨¨k an dwa ¨¦gal nonm ¨¨k fanm, ¨¨k ja d¨¦sid¨¦ avans¨¦ pogw¨¦ sosial ¨¦pi pli m¨¨y¨¨ kondisyon lavi adan an nosyon di lib¨¨t¨¦ pli gwa,

L¨¨ ou konsidiw¨¦ ki tout s¨¦ p¨¦yi manm Nasyon Ini-a ja konm¨¨t k¨° yo pou yo asiw¨¦ ki, ansanm ¨¨v¨¨k Nasyon Ini-a, yo anvans¨¦ w¨¨sp¨¦ iniv¨¨s¨¨l pou dwa l¨¦z¨°m ¨¨k swiv dwa l¨¦z¨°m ¨¨k lib¨¨t¨¦ natiw¨¨l.

L¨¨ ou konsidiw¨¦ ki tout moun ni pou kopwann s¨¦ dwa sa-a ¨¨k s¨¦ lib¨¨t¨¦

sa la t¨¦lman enp¨°tan pou atjiv¨¦ tout sa ki an konmitman sa la,

Abw¨¦zan, kon sa,

Asanbl¨¦ Jenn¨¦wal-la,

Ka pw¨°klanm¨¦ D¨¦klawasyon Iniv¨¨s¨¨l Dwa L¨¦z¨°m sa la kon an ambisyon konmen pou tout moun ¨¨k tout nasyon, pou yon jou tout moun ¨¨k tout enstitisyon an sosi¨¦t¨¦-a, l¨¨ yo tjenn d¨¦klawasyon sa la an lid¨¦ yo, kay f¨¨ an gwo ¨¦fo, pa l¨¦sisyon ¨¨k endikasyon, pou ankouwaj¨¦ w¨¨sp¨¦ pou s¨¦ dwa sa-a ¨¨k s¨¦ lib¨¨t¨¦ sa la, ¨¨k pa aksyon nasyonal ¨¨k ent¨°nasyonal, pou f¨¨ asiw¨¦ ki tout konn¨¨t-yo ¨¨k aplik¨¦-yo adan s¨¦ p¨¦yi manm-la menm ¨¨k anpami s¨¦ sitwayen-an an tout nasyon ki aban jiwidiksyon-yo.

Atik 1

Tout moun n¨¦ lib ¨¨k ¨¦gal an dignit¨¦ ¨¨k dwa. Yo ni w¨¦zon ¨¨k an konsyans ¨¨k ni pou tw¨¦t¨¦ yonn a l¨°t ¨¦pi an l¨¨spwi di fwat¨¨nit¨¦.

Atik 2

Tout moun sa s¨¨vi s¨¦ dwa-a ¨¨k s¨¦ lib¨¨t¨¦-a ki an d¨¦klawasyon sa-a san f¨¨ py¨¨s ¨¨ks¨¨psyon pou was, koul¨¨, s¨¨ks, langaj, wilizyon, lopinyon politik, ¨¦ben py¨¨s l¨°t lopinyon, owijin nasyonal ¨¦ben sosyal, popy¨¦t¨¨, n¨¦sans ¨¦ben py¨¨s l¨°t sitiwasyon. Osi, py¨¨s ks¨¨psyon sa f¨¨t an w¨¦ga di pozisyon politik, sitiwasyon di lalwa ¨¦ben pozisyon ent¨°nasyonal p¨¦yi-a ¨¦ben t¨¨witwa-a k¨°t¨¦ an moun s¨°ti, menm si i and¨¦pandan ¨¦ben asou kont an l¨°t, pa ka gouv¨¨n¨¦ k¨°¡¯y ¨¦ben i anba py¨¨s l¨°t limit ki ka anp¨¦ch¨¦¡¯y gouv¨¨n¨¦ k¨°¡¯y.

Atik 3

Tout moun ni an dwa pou viv, pou lib¨¨t¨¦ ¨¨k siwit¨¦ pou k¨° yo.

Atik 4

Ou pa sa tjenb¨¦ py¨¨sonn an ¨¨slavaj ¨¦ben an s¨¨vis f¨°s¨¦; py¨¨sonn pa sa tjenb¨¦ n¨¦p¨°t moun ¨¨slav ni pasitip¨¦ an py¨¨s kalit¨¦ zaf¨¨ ¨¨slavaj.

Atik 5

Py¨¨sonn pa sa t¨°mant¨¦ an moun, ni m¨¦t¨¦ yo anba tw¨¨tman ki mov¨¦ ¨¨k kwi¨¨l, ki pa konvinab pou moun, ni pini yo.

Atik 6

Tout moun ni dwa-a toupatou pou lalwa-a w¨¦gag¨¦ yo kon an moun.

Atik 7

Tout moun ¨¦gal douvan lalwa ¨¨k yo ni dwa pou pot¨¨ksyon san diskwiminasyon. Tout moun ni dwa pou pot¨¨ksyon ¨¦gal kont py¨¨s violasyon di d¨¦klawasyon sa-a ¨¨k kont py¨¨sonn ki ¨¦s¨¦y¨¦ diskwimin¨¦ kont yo.

Atik 8 

Tout moun ni dwa-a pou an bon manny¨¨ pou kowij¨¦ dit¨° kont yo douvan an bon lodyans nasyonal l¨¨ ou viol¨¦ dwa natiw¨¨l-la konstitisyon-an ¨¨k lalwa bay yo.

Atik 9 

Py¨¨sonn pa sa aw¨¦t¨¦ an moun, m¨¦t¨¦ yo an laj¨°l ¨¦ben ¨¨kzil¨¦ yo san w¨¦zon.

Atik 10

Tout moun ni menm dwa-a pou an lodyans ki and¨¦pandan, piblik ¨¨k ki pa ka d¨¦pan asou py¨¨sonn, pou tann k¨°z yo ¨¨k d¨¦sid¨¦ dwa yo ¨¨k obligasyon yo ¨¨k py¨¨s akizasyon ou f¨¨ kont yo.

Atik 11 

1. L¨¨ ou p¨°t¨¦ plent kont an moun, moun sa la sipoz¨¦ inosan jis atan lalwa d¨¦klaw¨¦ yo koupab pa an lwa adan an lodyans piblik k¨°t¨¦ moun-nan ni tout gawanti-a ki n¨¦s¨¦s¨¨ pou d¨¦fans yo.
2. Ou pa sa kondonn¨¦ an moun pou py¨¨s aksyon ¨¦ben pou anyen yo pa t¨¦ f¨¨ ki pat¨¦ an kwim an monman-an yo f¨¨¡¯y la anba lwa nasyonal ¨¦ben ent¨°nasyonal. Osi, ou pa sa bay an moun an pinisyon pli f¨° pas¨¦ lwala t¨¦ ka bay an monman kwim-lan t¨¦ konmi. 

Atik 12

Py¨¨sonn pa sa antw¨¦ san w¨¦zon an lavi pwiv¨¦ an moun, ni an fanmi yo, kay yo, konminikasyon yo, ni sali lonn¨¨ yo ¨¦ben bon w¨¦pitasyon yo.Tout moun ni an dwa pot¨¨ksyon lwa-a pou sa ki sa yo.

Atik 13

1. Tout moun ni dwa-a pou mouvman lib ¨¨k an chans pou chwazi an plas pou w¨¨st¨¦ adan p¨¦yi-a.
2. Tout moun ni dwa-a pou kit¨¦ n¨¦p¨°t p¨¦yi, menm si s¨¦ p¨¦yi yo menm, ¨¨k viw¨¦ an p¨¦yi yo.

Atik 14 

1. Tout moun ni dwa a pou chach¨¦ azil l¨¨ yo anba p¨¨sikasyon adan an l¨°t p¨¦yi.
2. Ou pa sa s¨¨vi dwa sa la l¨¨ p¨¨sikasyon-an pa vw¨¦man a k¨°z di kwim ki pa politik ¨¦ben aksyon ki kont lentansyon ¨¨k pwensip Nasyon Ini-a.

Atik 15

1. Tout moun ni an dwa pou ni an nasyonalit¨¦
2. Py¨¨sonn pa sa tiw¨¦ nasyonalit¨¦ an moun, ni d¨¦pann yo ni dwa-a pou chanj¨¦ nasyonalit¨¦ yo.

Atik 16 

1. Nonm ¨¨k fanm ki ni laj ni dwa-a pou may¨¦ ¨¨k ni an fanmi san w¨¦ga pou was, nasyonalit¨¦ ¨¦ben wilizyon. Yo ni dwa ¨¦gal pou antw¨¦ adan an mawiyaj, pou diwan mawiyaj-la ¨¨k l¨¨ yo ka d¨¦vos¨¦.
2. An mawiyaj sa f¨¨t s¨¨lman si s¨¦ moun-nan ki vl¨¦ may¨¦ ka antw¨¦ an mawiyaj-la libman ¨¨k ¨¨v¨¨k konsantman konpl¨¨t.
3. Fanmi-an s¨¦ fondasyon sosi¨¦t¨¦-a ¨¨k sosi¨¦t¨¦-a ¨¨k gouv¨¨dman-an sipoz¨¦ pwot¨¦j¨¦¡¯y.

Atik 17

1. Tout moun ni dwa-a pou pos¨¦d¨¦ popy¨¦t¨¨ pa k¨° yo ¨¨ben ¨¨v¨¨k l¨¦z¨°t.
2. Ou pa sa pwen popy¨¦t¨¨ an moun san w¨¦zon.

Atik 18 

Tout moun ni dwa-a pou ni lib¨¨t¨¦ an katjil yo, konsyans yo ¨¨k wilizyon yo. Adan dwa sa la s¨¦ lib¨¨t¨¦-a pou chanj¨¦ wilizyon yo ¨¨k, ki kon k¨° yo ¨¨ben ¨¨v¨¨k l¨¦z¨°t moun, ki adan an manny¨¨ pwiv¨¦ ¨¦ben an piblik, yo lib pou kw¨¨ an wilizyon yo, swiv li, enstwi¡¯y, pwatik¨¦¡¯y ¨¨k adow¨¦.

Atik 19

Tout moun lib pou bay lopinyon yo ¨¨k di sa ki asou lid¨¦ yo.  An dwa sa la s¨¦ lib¨¨t¨¦-a pou ni an lopinyon san an l¨°t moun d¨¦pann yo bay lopinyon yo, ¨¨k pou chach¨¦, wisivw¨¨, ¨¨k bay enf¨°masyon ¨¨ben lopinyon pa n¨¦p¨°t manny¨¨ ki ¨¨kzist¨¦ ¨¨k san w¨¦ga pou p¨¦yi.

Atik 20 

1. Tout moun ni dwa-a pou ansanbl¨¦ ¨¨k f¨¨ asosyasyon san d¨¦zagw¨¦man.
2. Ou pa sa oblij¨¦ py¨¨sonn f¨¨ asosyasyon.

Atik 21

1. Tout moun ni dwa-a pou patisip¨¦ an gouv¨¨dman p¨¦yi yo, sw¨¦ diw¨¨timan ¨¦ben pa w¨¦pw¨¦zantatif yo chwazi libman.
2. Tout moun ni dwa-a pou jwenn s¨¨vis piblik an p¨¦yi yo.
3. Volont¨¦ p¨¨p-la kay fondasyon lotowit¨¦ gouv¨¨dman-an; pw¨¨v volont¨¦ sa la kay il¨¨ksyon onn¨¨t ki dwa pwen kou tanzantan, il¨¨ksyon kot¨¦ tout sitwayen kay patisip¨¦, k¨®t¨¦ yo kay vot¨¦ an sigw¨¦ ¨¨ben an n¨¦p¨°t l¨°t manny¨¨ pou vot¨¦ ki lib.

Atik 22

Tout moun, ki manm sosi¨¦t¨¦-a, ni dwa-a pou jwenn siwit¨¦ sosyal ¨¨k pou jwenn s¨¦ dwa ¨¦k¨°nomik, kiltiw¨¨l ¨¨k sosyal-la ki n¨¦s¨¦s¨¨ pou dignit¨¦ yo ¨¨k d¨¦vlopman lib di p¨¨sonnalit¨¦ yo, pa ¨¦f¨° nasyonal ¨¨k ko¨°p¨¦wasyon ent¨°nasyonal ¨¨k ak¨°dans ¨°gannizasyon ¨¨k s¨¦ wisous-la an chak p¨¦yi.

Atik 23 

1. Tout moun ni dwa-a pou twavay, pou chwazi twavay yo ¨¨k pou ni kondisyon anl¨¨ twavay ki jis ¨¨k favowab, ¨¨k dwa-a pou pot¨¨ksyon si yo pa ni twavay.
2. Tout moun, san diskwiminasyon, ni dwa-a pou jwenn menm mizi lajan-an pou menm mizi twavay-la yo ka f¨¨.
3. Tou moun ki ka twavay ni an dwa pou jwenn an sal¨¨ favowab ki kay asiw¨¦ yo ¨¨k fanmi yo ni an ¨¦kzistans ki ak¨°dans dignit¨¦ l¨¦z¨°m, ¨¨k si i n¨¦s¨¦s¨¨, sip¨°, pa l¨°t pot¨¨ksyon sosyal.  
4. Tout moun ni dwa-a pou f¨°m¨¦ an sendika ¨¨k antw¨¦ adan an sendika pou pwot¨¦j¨¦ dwa yo.

Atik 24 

Tout moun ni dwa-a pou poz¨¦ ¨¨k amiz¨¦ k¨° yo, ¨¨k an limit w¨¦zonnab pou konmen n¨¦ditan yo ka twavay, ¨¨k tanzantan, vakans ¨¦pi sal¨¨.

Atik 25 

1. Tout moun ni dwa-a pou kalit¨¦ lavi-a ki kay sa asiw¨¦ yo ni sant¨¦ pou k¨° yo menm ¨¨k fanmi yo, ¨¦pi manj¨¦, had, an kay, m¨¦dikanman, s¨¨vis sosyal ki n¨¦s¨¦s¨¨, ¨¨k an dwa-a pou siwit¨¦ si antoul¨¦ka yo pa ni twavay, yo malad, enfim, si madanm yo ¨¨ben mawi yo m¨°, vy¨¦y¨¨s, ¨¦ben si yo pa sa twavay a k¨°z di an sitiwasyon yo pa sa kontwol¨¦.
2. Manman ¨¨k ti manmay ni dwa jwenn ka ¨¨k asistans sp¨¦syal. Tout ti manmay, ki yo f¨¨t adidan an mawiyaj, ki yo f¨¨t d¨¨w¨° mawiyaj, kay jwenn menm pot¨¨ksyon sosyal-la.

Atik 26 

1. Tout moun ni an dwa pou jwenn an endikasyon. Endikasyon pa ni pou kout¨¦ anyen, o mwen an ti l¨¦k¨°l. Tout ti manmay sipoz¨¦ oblij¨¦ al¨¦ ti l¨¦k¨°l. Tout moun kay sa jwenn endikasyon t¨¨knik ¨¨k pof¨¨syon¨¨l, ¨¨k tout moun kay sa al¨¦ k¨°l¨¨j ¨¦ben iniv¨¨sit¨¦ si yo m¨¦wit¨¦¡¯y.
2. Lentansyon endikasyon kay pou end¨¦ moun d¨¦v¨¦lop¨¦ p¨¨sonnalit¨¦ yo ¨¨k pou ni pli w¨¨sp¨¦ pou dwa l¨¦z¨°m ¨¨k pou lib¨¨t¨¦ moun. I kay ankouwaj¨¦ lakonpwan, tolowans, w¨¦lansyon favowab ant tout nasyon, manm dif¨¦wan was ¨¨k wilizyon, ¨¨k kay end¨¦ Nasyon Ini-a kontin¨¦ sip¨°t¨¦ la p¨¦.
3. Pawan ni pwenmy¨¦ dwa-a pou chwazi kalit¨¦ endikasyon ti manmay yo kay jwenn.

Atik 27 

1. Tout moun ni dwa-a pou patisip¨¦ an lavi kiltiw¨¨l konminot¨¦-a, pou amiz¨¦ k¨° yo an lavi atistik-la, pou patisip¨¦ an avansman ¨¨k b¨¦nn¨¦fis sians.
2. Tout moun ni dwa-a pou pot¨¨ksyon pou sa yo pwodwi - anyen ki ni pou f¨¨ ¨¨v¨¨k sians, ¨¦kwiti, ¨¨ben lavi atistik.

Atik 28 

Tout moun ni dwa-a pou ekzit¨¦ anba an l¨°d sosyal ¨¨k ent¨°nasyonal kot¨¦ s¨¦ dwa-a ¨¨k s¨¦ lib¨¨t¨¦-a ki pwoklam¨¦ an d¨¦klawasyon sa la sa byen w¨¦aliz¨¦.

Atik 29 

1. S¨¦ an konminot¨¦-a tous¨¨l tout moun ni posibilit¨¦-a pou d¨¦v¨¦lop¨¦ p¨¨sonnalit¨¦ yo konpl¨¨tman ¨¨k libman. S¨¦ pou sa tout moun ni w¨¨sponsabilit¨¦ an konminot¨¦-a.
2. S¨¨l limit an moun ni kont lib¨¨t¨¦ an l¨°t s¨¦ si lalwa n¨¦s¨¦s¨¨ pou siwit¨¦ ¨¨k w¨¨sp¨¦ pou dwa ¨¨k lib¨¨t¨¦ l¨¦z¨°t, ¨¨k pou tjenn l¨°d-la ¨¨k byen konmen-an adan an sosi¨¦t¨¦ demokwatik.
3. Ou pa sa s¨¨vi s¨¦ dwa sa la ¨¨k s¨¦ lib¨¨t sa la adan an manny¨¨ ki kont lentansyon ¨¨k pwensip Nasyon Ini-a.

Atik 30 

Anyen adan d¨¦klawasyon sa la ka bay n¨¦p¨°t p¨¦yi, gwoup, ¨¨ben moun dwa-a pou f¨¨ anyen ki kay d¨¦twi s¨¦ dwa-a ¨¨k s¨¦ lib¨¨t¨¦-a ki an d¨¦klawasyon sa la.